Ekološka fotografija – od slike do zakona

“Istina je najbolja slika, najbolja propaganda”  Robert Kapa

conservational_photography_1

Šta je ekološka fotografija?

Ekološka fotografija predstavlja jedinstveni spoj umetnosti i aktivizma,  a njen osnovni cilj je da fotografije upotrebi u svrhu promovisanja zaštite životne sredine, posebno životinjskog sveta. Ponekad je potrebno da svojim očima vidimo lepotu nekog predela ili užas stradanja poslednjeg primerka neke ugrožene životinjske vrste da bismo ih istinski razumeli. Upravo zbog toga fotografija važi za izuzetno moćno oružje svih aktivista koji se bore za očuvanje prirodnih staništa i ugroženih životinjskih vrsta, koji dižu svoj glas protiv krivolova, zlostavljanja životinja i zagađenja prirode.

Dobar primer su fotografije časopisa Nacionalna geografija i foto-kampanje udruženja za zaštitu životinja PETA. Njihov snažan vizuelni utisak do sada je više puta bio inicijalni impuls za različite pro-ekološke aktivnosti i na nacionalnom i na globalnom planu, uključujući i usvajanje zakona i međunarodnih konvencija posvećenih zaštiti životne sredine, a naročio životinja.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Takozvana konzervacionistička ili ekološka fotografija važi za relativno mladu granu fotografije kao umetnosti, koja je zvanično nastala u oktobru 2005. godine, kada je Cristina Goettsch Mittermeier zajedno sa 40 talentovanih kolega osnovala Međunarodno udruženje ekoloških fotografa (International League of Conservation Photographers). Danas ova organizacija broji preko 100 uvaženih  članova i kroz saradnju sa brojnim udruženjima za zaštitu životne sredine širi svest o značaju zaštite životne sredine i doprinosi zaštiti ugroženih životinjskih vrsta i njihovih prirodnih staništa.

Ali, treba istaći da postoje i mnogi drugi fotografi koji svojim radom doprinose ostvarivanju ekoloških ciljeva a koji pri tome ne sarađuju sa ovim udruženjem, pa čak možda nisu ni svesni ekološkog uticaja sopstvenih fotografija. Oni jednostavno dokumentuju prizore koje smatraju važnim, a nekada upravo njihove, nekad i amaterske fotografije mogu odigrati važnu ulogu u nekoj kampanji za zaštitu životne sredine ili poslužiti kao svedočasntvo o ilegalnom narušavanju prirodnih staništa ili ubijanja pripadnika zaštićenih životinjskih vrsta.

pravna_zastita_zivotinja_24

Razlika u odnosu na obične fotografije prirode

Razlika između ekološke fotografije i običnih fotografija prirodnih lepota postaje jasna ako uvidimo da, sa jedne strane, postoje fotografi koji bukvalno rizikuju sopstveni život putujući na udaljena, nepristupačna i opasna mesta i boraveći u divljini danima pa čak i mesecima kako bi se vratili sa fantastičnim fotografijama koje svedoče o pretnjama opstanku neke ugrožene životinjske vrste, dok sa druge strane postoje ljudi koji jednostavno slikaju cveće u svom dvorištu. Upravo ove dve krajnosti u svetu fotografije uticale su na to da ekološka fotografija i, što je još važnije, aktivizam onih koji stoje iza kamere, steknu status posebne grane fotografije koja zavređuje poštovanje i podršku javnosti.

Osnovna razlika između fotografa koji slikaju pejsaže i onih koji se bave konzervacijom leži u razlogu, motivu za pravljenje fotografije, kao i u nameri sa kojiom se ona prikazuje publici. Ekološka fotografija zapravo spaja fotografije prirode sa proaktivnim pristupom koji je orijentisan ka problemu i svojstven dokumentarnoj fotografiji, nastojeći da na taj način doprinese očuvanju kulturnog i prirodnog nasleđa. Drugim rečima, ovaj način fotografisanja prirode u prvom planu ima ekološku poruku koju fotograf želi da prenese svojoj publici i etički cilj koji  na taj način pokušava da podrži i promoviše, za razliku od običnih fotografija prirode u čijem je fokusu lepota prizora. Na taj način, fotografije umesto pukih sredstava za prenos informacija postaju sredstva društvenih promena.

Istorijski razvoj

Iako je tek pre nekoliko godina stekla samostalan status, ekološka fotografija postoji kao spoj umetnosti i aktivizma praktično od samog nastanka fotografije. Upravo su neki od pionira fotografije još davne 1872. godine svojim aktivizmom i ekološki angažovanim fotografijama doprineli osnivanju nacionalnog praka Jeloustoun, prvog nacionalnog parka u Sjedinjenim Američkim Državama. Njihovi pokušaji da na fotografijama prikažu prirodne lepote ovog predela kao i da skrenu pažnju na potrebu njegovog očuvanja i dalje predstavljaju nepresušan izvor inspiracije savremenim fotografima – aktivistima.

ansel_adams

Osnivačem ovog pravca smatra se Ansel Adams, čije su crno bele fotografije prirodnih lepota Severnoameričkog kontinenta u znatnoj meri doprinele širenju mreže nacionalnih parkova kako bi se ta prirodna bogatstva zaštitila od negativnih uticaja industrijskog razvoja. Od najranijih ekološki angažovanih fotografa  pa do osnivanja Međunarodnog udruženja ekoloških fotografa 2005 godine, objavljen je bezbroj slika ptica ulepljenih naftom, morskih životinja zarobljenih u smrtonosnom plastičnom otpadu, leševa divljih životinja ubijenih od strane lovokradica zarad ilegalne trgovine rogovima, kljovama, kožama itd.

Principi moderne ekološke fotografije

Standardi savremene ekološke fotografije najbolje se vide iz principa kojih se u svom radu pridržava Međunarodno udruženje ekoloških fotografa. Osnovna misija tog udruženja jeste da moć fotografije upotrebi u svrhu ostvarivanja ekoloških ciljeva. Fotografi koje ono okuplja stvaraju verne i informativne fotografije koje se mogu upotrebiti za različite kampanje usmerene na promovisanje zaštite životne sredine ali i osnovnih etičkih principa kada je u pitanju odnos prema prirodi. Najvažniji od njih su integritet, poštovanje i profesionalizam.

Odnos prema predelima i ljudima

Osnovni princip kojim se ova organizacija rukovodi jeste minimalan uticaj na prirodnu sredinu koja se fotografiše.  Dobrobit životinja koje se fotografišu i bezbednost fotografa su prioriteti koji se moraru poštovati. Zbog toga se uvek insistira na profesinalnom, odgovornom, bezbednom fotografisanju sa propisane razdaljine uz maksimalno uvažavanje životinja ali i drugih ljudi koji žive i rade na toj lokaciji kao što su naučnici, zemljoposednici, vodiči i predstavnici zvaničnih vlasti i domorodački narodi.

Životinje u zatočeništvu

U nekim slučajevima i fotografije životinja u zatočeništvu mogu biti dragocen izvor informacija i podobno sredstvo za promovisanje pojedinih ekoloških ciljeva. Ali, i prilikom fotografisanja takvih životinja, moraju se ispoštovati određeni etički principi. Dobrobit životinje je najvažnija, a fotograf svojim radom ne sme podržati instituciju koja na bilo koji način eksploatiše životinje u komecijalne svrhe.  Posebno je bitno pravilo da životinje u zatočeništvu moraju biti fotografisane verno i da nikada ne smeju biti prikazane kao životinje koje borave u divljini.

pravnazastitazivotinja_image_1

Sprečavanje manipulacija

Snaga dokumentarne fotografije leži upravo u tome što je ona svedočanstvo o nekom stvarnom događaju. Nažalost, napredak na polju digitalnih tehnologija je omogućio veoma jednostavno manipulisanje fotografijama, što donekle umanjuje poverenje javnosti u fotografiju kao verni zapis nekog događaja. Zato je bitno da se digitalnom obradom fotografije nikada ne izmeni njena suština, niti da se sadržaj koji je na njoj predstavljen stavi u neki drugačiji, neistiniti kontekst.

Istinitost fotografija

Informacije koje prenose ekološki angažovani fotografi moraju biti istinite i tačne. Netačno ili neistinito fotografisanje umanjuje snagu fotografije kao oružja za ostvarivanje ekoloških ciljeva i podriva poverenje koje joj javnost poklanja.

Suština i snaga ekološki angažovane fotografije objašnjena je na vrlo jednostavan i zanimljiv način i u ovom sjajnom klipu Witness: Defining Conservation Photography Feature .