Istorijski razvoj kaznenopravne zaštite životinja u Srbiji od 1850. Do 1945. Godine

Dr Ana Batrićević, naučni saradnik, Institut za kriminološka i sociološka istraživanja, Beograd

ISTORIJSKI RAZVOJ KAZNENOPRAVNE ZAŠTITE ŽIVOTINJA U SRBIJI OD 1850. DO 1945. GODINE

*Rad je objavljen u publikaciji Zbornik radova sa X međunarodnog naučnog skupa „Sinergija 2012 – Zaštita i upravljanje životnom sredinom“, Univerzitet Sinergija, Bijeljina, 30.03.2012. godine, str. 394 – 402., UDK 502/504(082) i 005:502/504(082) ISBN 978-99955-26-25-2, COBISS.BH-ID 2643480 

Sažetak

Usvajanje Zakona o dobrobiti životinja i krivičnopravno inkriminisanje ubijanja i zlostavljanja životinja u Republici Srbiji vezuje se tek za početak XXI veka. Međutim, tragovi ideje humanog odnosa prema životinjama, propraćene kažnjavanjem nedozvoljenih ponašanja ljudi prema njima, mogu se pronaći u znatno starijim izvorima krivičnog i prekršajnog prava Srbije. Imajući to u vidu, autor nastoji da prikaže evoluciju kaznenopravne regulative kako od direktnog tako i od indirektnog značaja za zaštitu životinja u Republici Srbiji, ukazujući pri tome na suštinske razlike u pristupu između ranije važećih i pozitivnopravnih rešenja u ovoj oblasti, ali i na određeni kontinuitet uočen u njihovom razvoju.

Ključne reči: krivično pravo, krivično delo, prekršaj, životinje, krivičnopravna zaštita

UVOD

Istorijski posmatrano, razvoj krivičnog prava u Srbiji može se podeliti na četiri perioda: 1) period pre 1918. godine, 2) period između 1918. i 1945. godine, 3) period od 1945. do 2004. godine i 4) period nakon 2004. godine.[1] Svaka od nabrojanih razvojnih faza nosi sa sobom određene specifičnosti u pogledu zakonskih rešenja, kao odraze društvenih, ekonomskih, političkih, kulturnih i drugih okolnosti koje su obeležile pojedina istorijska razdoblja. Reperkusije predominantnih filozofsko – pravnih shvatanja iz pojedinih istorijskih perioda mogu se jasno osetiti u svim granama prava, a posebno u krivičnom materijalnom pravu.

Kao pokazatelji značaja koji je zakonodavac u određenom periodu pridavao pojedinim društvenim dobrima i vrednostima mogu poslužiti broj, vrsta, složenost i karakteristike pojedinih inkriminacija, tendencija proširivanja ili sužavanja kriminalne zone u pojedinim oblastima kao i vrsta i visina kazni ali i drugih sankcija propisanih za pojedina krivična dela i prekršaje. U tom kontekstu može se sagledati i evolucija, a kasnije i revolucija, kada je u pitanju odnos srpskog zakonodavca prema životnoj sredini uopšte, uključujući i životinjski svet (faunu) kao njen integralni deo, pa i prema životinjama kao pojedinačnim bićima ili jedinkama per se, i njihovom životu, telesnom i psihičkom integritetu i dobrobiti. Istorijski osvrt na kaznenopravnu zaštitu životinja pokazuje na koji način i u kojoj meri su životinje u Republici Srbiji bile zaštićene pravnim normama od onih ljudskih radnji koje predstavljaju najozbiljnije oblike povređivanja i ugrožavanja njihovog opstanka i dobrobiti.

Razmatranje koja su ljudska ponašanja (činjenja i nečinjenja) usmerena na povređivanje ili ugrožavanje egzistencije i dobrobiti životinja i na koji način bila predviđena kao krivična dela normama sadržanim u nacionalnim pravnim izvorima Srbije kao i kojim sankcijama su bila zaprećena, ima za cilj da pokaže kako pozitivnoprava rešenja Republike Srbije u toj oblasti nisu samo rezultat transplantovanja[2] naprednih uporednopravnih solucija i implementacije relevantnih evropskih i univerzalnih standarda. Time se doprinosi poboljšanju kvaliteta tumačenja postojećih zakonskih odredbi, i, što je još važnije, smanjuje se određena doza otpora adresata pravnih normi, koja je gotovo neizbežna prilikom primene instituta za koje se pretpostavlja da su „prinudno“ ili „kvazi – prinudno“ presađeni iz razvijenijih pravnih sistema ili da predstavljaju rezultat ispunjavanja „od spolja“ nametnutih međunarodnih obaveza.

Radi bolje preglednosti, razvoj kaznenopravne zaštite životinja u Srbiji u predviđenom periodu biće razmotren u okviru dve vremenske celine – u periodu od 1850. do 1918. godine i u periodu od 1918. do 1945. godine. Pored krivičnih dela biće analizirani i prestupi, odnosno istupi, koji su, uprkos tome što su bliži prekršajima u modernom pravu, oduvek bili tesno isprepletani sa krivičnopravnim inkriminacijama u ovoj oblasti, naročito kada se uzme u obzir podela krivičnih dela na zločine, prestupe i istupe koja je jedno vreme bila zastupljena u krivičnom pravu Srbije.

KAZNENOPRAVNA ZAŠTITA ŽIVOTINJA U PERIODU OD 1850. DO 1918. GODINE

Do formiranja Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca 1918. godine, i kasnije Kraljevine Jugoslavije, postojalo je 6 pravnih područja.[3] U ovom periodu, najznačajnije odredbe relevantne za problematiku zaštite životinja u Srbiji mogu se pronaći u Kaznitelnom zakoniku za policaine prestupke iz 1850. godine i Kriminalnom (Kaznitelnom) zakoniku za Knjaževstvo Srbiju iz 1860. godine, kao i Zakonu o ribolovu i Zakonu o lovu iz 1898. godine.

Kaznitelni zakonik za policaine prestupke

Kaznitelni zakonik za policaine prestupke, usvojen 1850. godine[4], za vreme ustavobraniteljake vlade[5], u svom sedmom poglavlju „O bezbednosti života i zdravlja ljudi i domaćih životinja i o čistoći“ sadržao je niz odredaba od značaja za zaštitu životinja, propisujući prekršajne sankcije za njihovo kršenje. Zakonik je obavezivao domaćina da prijavi policijskoj vlasti ukoliko bi članovi njegovog domaćinstva ili njegova stoka oboleli od zarazne bolesti kao i da postupa u skladu sa postojećim ili novousvojenim sanitetsko – policijskim pravilima. Licu koje bi propustilo da ispuni te obaveze mogla se izreći novčana kazna. Ukoliko je u pitanju veoma zarazna bolest, domaćinu koji bi se oglušio o navedene obaveze mogla se izreći i kazna zatvora u trajanju od 30 dana, kao i obaveza naknade troškova vlasti zbog mera zaštite od bolesti drugih žitelja ili njihove stoke.[6] Kaznitelni zakonik kažnjavao je i propuštanje prijavljivanja odnosno pokazivanja bolesnika ili bolesne domaće životinje lekaru „koji je došao da stvar izvidi“, kaznom običnog (prostog) ili strogog zatvora u trajanju od 5 do 10 dana, a ako je bolest bila opasna i zarazna, strogim zatvor u trajanju do 30 dana.[7]

Posebnom odredbom Kaznitelnog zakonika predviđena je za zagađenje vode koja se, između ostalog, koristi i za napajanje stoke, kazna običnog (prostog) ili strogog zatvora od 3 do 10 dana.[8] Za razliku od zagađenja vode za napajanje stoke, za trovanje ribe je bila propisana telesna kazna – 10 do 25 udaraca štapom.[9]

Kaznitelnim zakonikom sankcionisano je ubijanje takozvane nevrednosne divljači u zabranjeno vreme. Za ovaj prestup bila je propisana novčana kazna.[10]

Nekoliko odredaba Zakonika bilo je posvećeno postupanju sa tuđim životinjama koje su uhvaćene u šteti.[11] Odredba sadržana u članu 105. svedoči o tome da su životinje u vreme kada je Zakonik usvojen u Srbiji imale status pukih pokretnih stvari. Prema toj odredbi, u slučaju da se stoka zatekne u šteti a ne može da se uhvati ili sagna i zatvori, pri čemu nije poznato ko je njen vlasnik, takva stoka se može pobiti, a posle rasprodati. Tako dobijen novac, prevashodno je bio namenjen za nadoknadu štete koju je stoka pričinila.[12] Naredni član propisuje kaznu zatvora od 3 do 10 dana za lice koje u šteti uhvaćenog tuđeg brava bez naredbe i znanja vlasti ubije, kao i obavezu za učinioca da vlasniku plati odgovarajuću naknadu.[13] Iako bi na prvi pogled moglo delovati da se uinilac kažnjava zato što je ubio brava, iz smisla ostalih odredbi Kaznitelnog zakonika bi pre proizlazilo da se njemu kazna izriče zbog toga što je to učinio bez prethodnog obaveštavanja nadležnih organa o tome.

Kriminalni (Kaznitelni) zakonik za Knjaževstvo Srbiju iz 1860. godine

Kriminalni (Kaznitelni) zakonik za Knjaževstvo Srbiju bio je prvi sistematizovani i potpuni krivični zakonik usvojen u Srbiji. Izrađen po uzoru na pruski Krivični zakonik iz 1851. godine, Zakonik je prihvatao trojnu podelu krivičnih dela na zločine, prestupe i istupe.[14] Sve odredbe Zakonika kojima se inkriminišu nedozvoljena ponašanja ljudi prema životinjama osim jedne sistematizovane su u okviru njegovog trećeg dela (od člana 310. do člana 397.), koji je posvećen isključivo istupima, kao posebnoj vrsti kažnjivih dela. Pojedini autori smatrali su da većina istupa i nisu krivična dela, odnosno da ne predstavljaju „krivično nepravo“ kao zločini, prestupi, i manji broj drugih istupa, već da čine poseban rod neprava, takozvano policijsko nepravo.[15]

Jedina odredba Kriminalnog zakonika koja se dotiče zaštite životinja, a koja je svrstana u njegov drugi deo, posvećen zločinima i prestupima, odnosi se na dužnost preduzimanja mera za sprečavanje zaraznih stočnih bolesti. Njome je propisano da će se licu koje namerno prekrši mere Praviteljstva usmerene na prevenciju zaraznih stočnih bolesti izreći kazna zatvora ili kazna robije u trajanju do 5 godina, kao i da će mu biti oduzeti i uništeni predmeti koji bi služili za širenje takvih bolesti.[16]

Slično kao i kod Kaznitelnog zakonika za policajne prestupke, većina inkriminacija relevantnih za zaštitu životinja nalazila se u poglavlju „O istupima koji se tiču sigurnosti i o čistoći“,[17] ali su neke od njih sistematizovane i u okviru drugih poglavlja.

Trovanje ribe je takođe bilo inkriminisano kao istup. Za njega su se učiniocu mogle alternativno izreći novčana kazna u iznosu ili telesna kazna – boj do 15 udaraca.[18] Poseban istup u vidu vršenja ribolova na nezakonit način sankcionisan je u skladu sa Zakonom o ribolovu od 27. juna 1898. godine, koji je zabranjivao da se u ribolovu upotrebljava dinamit ili druge rasprskavajuće materije, kao i sva sredstva kojima se riba truje ili opija.[19] Za kršenje ove zabrane bila je propisana novčana kazna od 50 do 100 dinara.[20] Istup trovanja ribe iz Kriminalnog zakonika je zamenjen istupom iz posebnog zakonodavstva kada je stupio na snagu Zakon o ribolovu od 27. maja 1911. godine.[21] Tim zakonom inkriminisano je kao poseban istup i vršenje ribolova na nekoliko nedozvoljenih načina. U pitanju je ribolov pomoću narkotičnih, otrovnih ili eksplozivnih materija.[22]

Za razliku od Kaznitelnog zakonika za policajne prestupke, Kriminalni zakonik iz 1860. godine u delu posvećenom istupima sadrži i odredbe koje su najsličnije odredbama takozvanih anti cruelty[23] zakona, usvajanih u razvijenim zemljama evropsko – kontinentalne i anglo – saksonske pravne tradicije upravo u tom istorijskom razdoblju. Naime, u svom četrdesetom poglavlju pod naslovom „O istupima protivu vere, pravstvenosti i blagih običaja“, Kriminalni zakonik propisuje da će se kaznom zatvora od 1 do 5 dana ili bojem do 25 udaraca kazniti lice koje javno muči i svirepo zlostavlja tegleće i jašeće životinje.[24] Istupi protiv vere, naravstvenosti i blagih običaja praktično obuhvataju raznovrsne radnje kojima se na različite načine vređaju javni moral, odnosno javni red i mir. Iz poglavlja u okviru kojeg je sistematizovan navedeni oblik zlostavljanja životinja kao i iz prirode ostalih inkriminacija u tom poglavlju, ali i zahteva da je zlostavljanje životinje učinjeno javno, sledi da se tim istupom ne štite životinje kao takve, već javni moral, odnosno osećanje sažaljenja prema životinjama, koje bi se javilo kod ljudi koji bi bili svedoci takvog događaja. Upravo se to osećanje sažaljenja, (a ne dobrobit ili život i zdravlje životinje) smatralo objektom ovog istupa.[25] Radnja ovog istupa sastojala se, u javnom mučenju ili svirepom tučenju ili, uopšte, zlostavljanju teglećih i jašećih životinja. Mučenje se smatralo naročitim vidom zlostave i pod njim se podrazumevalo prouzrokovanje znatnijih bolova i patnji, koji duže traju ili se ponavljaju.[26] Pojam zlostavljanja životinje tumačen je drugačije nego pojam zlostave (ljudi) iz člana 173. Kriminalnog zakonika[27]. Zlostavom životinje nije se smatralo svako prouzrokovanje telesnog neraspoloženja već samo pričinjavanje životinji značajnijih bolova. Osim činjenjem (kao što je na primer tučenje) zlostavljanje životinje je moglo biti izvršeno i nečinjenjem, gde se kao primer navodi nedavanje hrane.[28]

Za postojanje istupa bilo je potrebno da su zlostavljanje i mučenje učinjeni ne samo javno već i svirepo – iz osećanja ravnodušnosti prema patnjama životinje, a da ih ne nalaže kakav socijalno opravdani cilj.[29] Pod javnošću se ne podrazumeva nužno da je radnja izvršenja preduzeta na javnom mestu. Bitno je da je zlostavljanje moglo biti opaženo od strane većeg broja individualno neodređenih lica. Neki autori su smatrali da je za ispunjenje kriterijuma javnosti bilo potrebno da je zlostavljanje zaista i opaženo a drugi samo da je moglo biti opaženo.[30]

Objekt radnje ovog istupa mogle su biti samo tegleće i jašeće životinje. Ovim istupom nije bilo obuhvaćeno zlostavljanje i mučenje životinje prilikom vivisekcije ili klanja životinja po jevrejskom obredu, jer je u takvim slučajevima protivpravnost dela bila isključena.[31]

Posebni istupi iz Kriminalnog zakonika odnosili su se na regulisanje lova i sankcionisanje različitih vidova nezakonitog hvatanja divljači.[32] Ovi istupi su, slično kao u slučaju onih koji se odnose na nezakonit ribolov, prebačeni u sporedno zakonodavstvo, nakon stupanja na snagu Zakona o lovu od 16. jula 1898. godine.[33]

Konačno, Kriminalni zakonik je predviđao i izricanje kazne zatvora od 1 do 10 dana ili telenske kazne u vidu boja do 30 udaraca za lice koje bi bez znanja i naredbe vlasti ubilo ili osakatilo tuđu stoku koju bi zateklo u šteti.[34]

Specifična odredba kojom se inkriminiše jedan nedozvoljen oblik čovekovog ponašanja prema životinjama, svrstana je u XXI poglavlje Zakonika, pod nazivom „O zločinstvima i prestuplenjima protivu blagonravija“, koje je mahom bilo posvećeno krivičnim delima protiv polne slobode. U pitanju je odredba kojom su zajedno inkriminisani protivprirodni blud između lica muškog pola i „skotološtvo“, odnosno bestijalnost ili seksualni odnos sa životinjom. Oba dela bila su zaprećena kumulativno – kaznom zatvora od 6 meseci do 4 godine i gubitkom građanske časti.[35] Izraz „skot“, iz koga je i izveden naziv ovog krivičnog dela, odnosio se samo na četvoronožne domaće životinje, a ne i na prenate životinje, odnosno ptice.[36]

KAZNENOPRAVNA ZAŠTITA ŽIVOTINJA U PERIODU OD 1918. DO 1945. GODINE

O razvoju jugoslovenskog krivičnog prava može se govoriti tek od 1918. godine, kada je stvorena Kraljevina Srba Hrvata i Slovenaca.[37] U razdoblju od kraja Prvog svetskog rata pa do početka narodnooslobodilačke borbe i formiranja krivičnog prava Socijalističke  Federativne Republike Jugoslavije[38], usvojeni su sledeći propisi koji su sadržali odredbe relevantne za zaštitu životinja: kao glavni, Krivični zakonik Kraljevine Jugoslavije od 1929. odnosno 1930. godine, a kao sporedni: Zakon pomorskom ribolovu iz 1922. godine i Zakon o lovu iz 1931. godine.

Krivični zakonik Kraljevine Jugoslavije od 1929. odnosno 1930. godine

Krivični zakonik Kraljevine Jugoslavije donet je 27. januara 1929. godine[39], a stupio je na snagu 1. januara 1930. godine. Osnov za njegovu izradu bio je Projekat Kaznenog zakonika za Kraljevinu Srba Hrvata i Slovenaca od 1910. godine, sa izmenama i dopunama iz 1911. godine.[40] Zakonik je prihvatao podelu krivičnih dela na zločine, koji su obuhvatali najteža dela, i prestupe, u koje su svrstavana sva ostala dela. Samo jedan deo nekadašnjih istupa je prebačen u kategoriju prestupa, dok su ostali uneti u zasebni „policijski zakonik“.[41]           Krivični zakonik za Kraljevinu Jugoslaviju sardžao je nekoliko odredbi od značaja za zaštitu životinja, raspoređenih po različitim poglavljima.

U grupi krivičnih dela protiv opšteg zdravlja[42], Zakonik je propisivao kaznu strogog zatvora za umišljajno nepostupanje po propisima kojima nadležna vlast naređuje preglede ili odvajanja ili zabranjuje izvesna unošenja za zaštitu od prenosa ili širenja kakve zarazne bolesti kod stoke, živine, divljači i ribe, kod šuma, voća, poljskih useva ili bilja uopšte, ukoliko se time prenese zarazna bolest kod ovih životinja ili biljaka.[43] Zagađivanje hrane ili vode za ishranu odnosno napajanje stoke bilo je zaprećeno kaznom zatvora od najmanje 6 meseci.[44] Ukoliko bi neko lice trovalo bunar, izvor, reku ili potok kojima se pojedinci ili opštine služe za pijenje vode, i time prouzrokovalo opasnost za život ili zdravlje ljudi ili stoke, njemu se mogla izreći kazna robije u trajanju do 5 godina.[45]

I Krivični zakonik za Kraljevinu Jugoslaviju inkriminisao je bestijalnost i to kao poseban prestup iz grupe krivičnih dela protiv javnog morala.[46] Zakonik je ovo delo nazivao protivprirodnim bludom sa životinjom i za njega je propisivao kaznu zatvora u trajanju do godinu dana.[47] Ovo krivično delo sastojalo se u umišljajnom izvršenju polnog akta sa životinjom i smatralo se posebnom vrstom protivprirodnog bluda, bez obzira da li je sam akt bio izvršen na prirodan ili na protivprirodan način, sa ženkom ili sa mužjakom životinje.[48] Delo je bilo kažnjivo nezavisno od toga da li je učinjeno javno ili tajno. Ako je bilo učinjeno javno, postojao je sticaj sa krivičnim delom javnog vršenja bludnih radnji.[49] Za razliku od Kriminalnog zakonika iz 1860. godine, Krivični zakonik iz 1930. godine ne koristi izraze „skotološtvo“ i „skot“ već širi pojam „životinja“, čime  proširuje inkriminaciju i na seksualne odnose ljudi sa, na primer, pticama[50] (živinom).

Zakon o pomorskom ribolovu iz 1922. godine

Zakonom o pomorskom ribolovu od 30. marta 1922. godine[51], detaljno je određeno na koji način, kojim sredstvima i u kojim vremenskim periodima nije dozvoljeno loviti sve ili pojedine vrste riba i drugih vodenih životinja koje žive u moru. Takođe, njime su propisane odgovarajuće sankcije za kršenje navedenih zabrana.

Zakonom o pomorskom ribolovu bilo je određeno u kojim vremenskim periodima u toku godine je zabranjeno loviti određene vrste morskih riba ili drugih morskih životinja[52] ili životnje koje nisu dostigle određenu veličinu[53]. Bila su određena i mesta u kojima je bilo zabranjeno vršiti ribolov – bilo uopšte bilo upotrebom određenih sredstava.[54] Ovaj zakon je izričito zabranjivao vršenje ribolova upotrebom dinamita, drugih praskavih sredstava (praskavih tvari) ili drugih sredstva od kojih ribe mogu zamreti ili se onesvestiti[55] i skupljanje ribe koja je na takav način ulovljena.[56] Kršenja njegovih odredbi predstavljala su prekršaje pod uslovom da nedozvoljenom radnjom nisu ostvarena obeležja bića kažnjivog dela za koje bi se učinilac mogao goniti „po opštem kaznenom zakoniku“.[57] Za njih se mogla izreći novčana kazna (globa) u iznosu do 200 dinara ili kazna zatvora u trajanju od 6 sati do 14 dana.[58]

Zakon o lovu iz 1931. godine

Zakonom o  lovu iz 1931. godine bila su uređena najvažnija pitanja u vezi sa lovom divljači, gajenjem divljači, regulisanjem populacije divljači, lovištima, lovačkim udruženjima kao i druga pitanja od značaja za održivo sprovođenje i unapređenje lovnih aktivnosti. Zakon je sadržao i niz odredbi, kojima su propisane kazne za ponašanja – prekršaje koja su u suprotnosti sa osnovnim pravilima lova postavljenim tim zakonom. Zakonom o lovu bilo je tačno određeno u kom vremenskom periodu je važila zabrana lova, hvatanja odnosno ubijanja pojedinih vrsta divljači (lovostaj).[59] Lov divljači izvršen na neki od sledećih načina, odnosno pod sledećim okolnostima bio je potpuno zabranjen: 1) hvatanje zaštićenih ptica i zaštićene dlakave divljači zamkama, stupicama, gvožđima, hranom kojoj su dodata omamljena sredstva, lepkom, mrežama i svim ostalim sličnim sredstvima; 2) hvatanje i teranje divljači i ptica za vreme velikih smetova, snegova i poplava; 3) lovljenje jarebica, zečeva i fazana iz kola, automobila, saonica ili upotrebom reflektora; 4) kvarenje i uništavanje legla i gnezda ptica i 5) vađenje i uništavanje jaja mladih ptica.[60] Bila su nabrojana i mesta na kojima je lov u svakom slučaju bio zabranjen u određenim vremenskim periodima tokom godine.[61] Kršenje odredbi Zakona o lovstvu imalo je za posledicu prekršajnopravnu odgovornost učinioca, kome su se, u zavisnosti od težine prestupa mogle izreći  novčana kazna ili kazna zatvora i to alternativno ili kumulativno.[62] Učiniocu se mogla oduzeti ulovljena divljač ili lovačko oružje i pribor kojim je delo učinjeno[63].

ZAKLJUČAK

Od kraja XIX veka, kada otpočinje razvoj savremnog krivičnog prava u Srbiji, uočava se postojanje inkriminacija kojima se posredno ili neposredno doprinosi zaštiti životinjskog sveta kao dela životne sredine, ali i životinja kao pojedinačnih bića. Smisao takve zaštite bio je i, po svemu sudeći ostao, antropocentričnog karaktera. Njome se nije nastojala zaštiti životinja per se, već različiti interesi čoveka i društva u celini poput: očuvanja zdravlja ljudi, razvoja privrede i njenih pojedinih grana – stočarstva, ribarstva i lovstva, zaštite javnog morala, reda i dobrih običaja i osećanja ljudi prema životinjama kao i ekonomskih interesa vlasnika životinje. Ipak, istorijski osvrt pokazuje da ideja humanog odnosa prema životinjama u društvu i pravu Republike Srbije nije novina, te da je treba shvatiti kao nastavak već započetog procesa umesto kao nametnut pravni transplant, čime će se znatno doprineti njenoj efikasnijoj realizaciji u praksi. Pozitivno pravo Republike Srbije, uključujući tu i odredbe Krivičnog zakonika od 2006. godine[64] i Zakona o dobrobiti životinja od 2009. godine[65] bliže je principima biocentrične etike nego nekadašnje, ali bi dalji razvoj u tom pravcu zahtevao preispitivanje osnovnih teorijskih principa na kojima počiva celokupno kazneno pravo, a posebno krivičnopravna tradicija Republike Srbije.

Summary

The Adoption of Law on Animal Welfare and criminal legal incrimination of animal cruelty in the Republic of Serbia occurred at the very beginning of the 21st century. However, the hints of the idea of humane treatment of animals, accompanied by punishments provided for illegal human conducts against animals, can be found in significantly older legal sources of criminal law and law of misdemeanors in Serbia. Having that in mind, the author attempts to illustrate how criminal legal provisions of direct as well as of indirect importance for the protection of animals evolved in the Republic of Serbia, pointing out the essential differences when it comes to the approach of previous and current legal solution in this field, but also highlighting certain continuity that can be distinguished in their development.

Key words: criminal law, criminal offence, misdemeanor, animals, criminal legal protection

Literatura

[1.] Batrićević, A. (2010): „Dometi i implementacija Zakona o dobrobiti životinja u pravnom sistemu Republike Srbije“, Pravna riječ – časopis za pravnu teoriju i praksu, vol VII, br. 23, Banja Luka, Udruženje pravnika Republike Srpske,str. 353 – 365.

[2.]  Votson, A. (2000): Pravni transplanti: pristup uporednom pravu, Beograd, Pravni fakultet Univerziteta u Beogradu i Institut za uporedno pravo

[3.] Deretić, N.(2008): Nacionalna istorija države i prava, Beograd, Kriminalističko – policijska akademija

[4.] Jovašević, D. (2006): Krivično pravo-opšti deo, Beograd, Nomos

[5.] Živanović, T. (1926): Istupi iz Krivičnog zakonika (objašnjenje 3. časti), 2. potpuno prerađeno (s obzirom na novo zakonodavstvo) i prošireno izdanje, Beograd, Knjižarnica Gece Kona

[6.] Srzentić, N., Stajić, A., Lazarević, LJ. (1998): Krivično pravo Jugoslavije, Beograd Savremena administracija

[7.] Stewart Leavitt, E. and Halverson, D. (1990.): The “Evolution of Anti – Cruelty Laws in the United States”, in Animals and their Legal Rights – A Survey of American Laws from 1641 to 1990, USA, Animal Welfare Institute, str. 2 – 47.

[8.] Čejović, B. (2007): Krivično pravo, Beograd, Dosije

[9.] Čubinski, M. (1933): Naučni i praktični komentar Krivičnog zakonika Kraljevine Jugoslavije od 27. januara 1929. godine, Beograd, Izdavačka knjižarnica Gece Kona

Izvori

[1.] Krivični zakonik, „Službeni glasnik RS“, br. 85/2005, 88/2005, 107/2005, 72/2009 i  111/2009

[2.] Zakon o dobrobiti životinja, „Službeni glasnik RS“, br. 41/2009

[3.] Kaznitelni zakonik za policaine prestupke N.K.V, N. Sov. 105, u Beogradu, u Knjigopečatnii Knjaževstva Srbskog, Beograd, 27. 05.1850. godine (originalan tekst)

[4.] Krivični zakonik za Kraljevinu Jugoslaviju, „Službene Novine“ br. 33 – XIV od 09. februara 1929. godine

[5.] Zakon o pomorskom ribolovu, Službene novine Kraljevine Srba Hrvata i Slovenaca, br. 243., od 1922. godine

[6.] Zakon o lovu, „Službene novine Kraljevine Jugoslavije“, br. 285 A – XCIV, 1931. godine

[7.] Cruelty to Animals Act, 1835, Great Britain Parliament (5 & 6 WIlliam IV. c. 59) An Act to Consolidate and Amend the Several Laws Relating to the Cruel and Improper Treatment of Animals, and the Mischiefs Arising from the Driving of Cattle, and to Make Other Provisions in Regard Thereto, (pristup: 02.12.2011. godine), (dostupno na: http://www.animalrightshistory.org/animal-rights-law/romantic-legislation/1835-uk-act-cruelty-to-animals.htm)

[8.] Statutes at Large of the State of New York, passed in the years 1863, 1864, 1865, 1866, Chapter 682, An Act better to prevent cruelty to Animals, passed April 19, 1866



[1] Jovašević, D. (2006): Krivično pravo-opšti deo, Beograd, Nomos, str. 374.

[2] Više o pojmu pravnih transplanata videti u: Votson, A. (2000): Pravni transplanti: pristup uporednom pravu, Beograd, Pravni fakultet Univerziteta u Beogradu i Institut za uporedno pravo

[3] Jovašević, D.: Op. cit., str. 374.

[4] Kaznitelni zakonik za policaine prestupke N.K.V, N. Sov. 105, u Beogradu, u Knjigopečatnii Knjaževstva Srbskog, Beograd, 27. 05.1850. godine (originalan tekst)

[5] Deretić, N.(2008): Nacionalna istorija države i prava, Beograd, Kriminalističko – policijska akademija, str. 170.

[6] Čl. 59. Kaznitelni zakonik za policaine prestupke N.K.V, N. Sov. 105, u Beogradu, u Knjigopečatnii Knjaževstva Srbskog, Beograd, 27. 05.1850. godine (originalan tekst)

[7] Ibid.,čl. 60.

[8] Ibid.,čl. 64.

[9] Ibid.,čl. 69.

[10] Ibid.,čl. 116.

[11] Ibid.,čl. 101 – 107.

[12] Ibid.,čl. 105.

[13] Ibid.,čl. 106.

[14] Jovašević, D.: Op.cit., str. 381 – 382.

[15] Živanović, T. (1926): Istupi iz Krivičnog zakonika (objašnjenje 3. časti), 2. potpuno prerađeno (s obzirom na novo zakonodavstvo) i prošireno izdanje, Beograd, Knjižarnica Gece Kona, str. 8.

[16] Čl. 303., Kazneni (Kriminalni) zakonik za Knjažestvo Srbiju od 1860. godine, „Zbirka zakona Kraljevine Srbije II – Kazneni zakonik i krivični sudski postupak“, Knjižar izdavač Geca Kon, Beograd, 1911. godine

[17] Ibid.,Poglavlje 34.

[18] Ibid.,čl. 335. st. 1. tačka1.

[19] Čl. 13. Zakon o ribolovu od 27. juna 1898. godine

[20] Ibid.,čl. 25. st. 1. tačka 4.

[21] Ibid.,čl. 21. i čl. 37. st. 2. Zakon o ribolovu od 27. maja 1911. godine; videti i: Živanović, T.: Istupi iz Krivičnog zakonika (objašnjenje 3. časti), 2. potpuno prerađeno (s obzirom na novo zakonodavstvo) i prošireno izdanje, Knjižarnica Gece Kona, Beograd, 1926. godine, str. 52 – 53.

[22] Ibid.,čl. 37. st. 3.

[23] Pojmom anti cruelty zakona obuhvaćeni su, prevashodno u zemljama common law sistema, zakoni posvećeni sankcionisanju okrutnosti prema životinjama. Kao primeri se mogu navesti zakoni protiv okrutnosti prema životinjama federalnih jedinica Sjedinjenih Američkih Država: Statutes at Large of the State of New York, passed in the years 1863, 1864, 1865, 1866, Chapter 682, An Act better to prevent cruelty to Animals, passed April 19, 1866,  kao i Velike Britanije Cruelty to Animals Act, 1835, Great Britain Parliament (5 & 6 WIlliam IV. c. 59) An Act to Consolidate and Amend the Several Laws Relating to the Cruel and Improper Treatment of Animals, and the Mischiefs Arising from the Driving of Cattle, and to Make Other Provisions in Regard Thereto.Više o tome videti u: Stewart Leavitt, E. and Halverson, D. (1990.): The “Evolution of Anti – Cruelty Laws in the United States”, in Animals and their Legal Rights – A Survey of American Laws from 1641 to 1990, USA, Animal Welfare Institute, str. 5. i Batrićević, A. (2010): „Dometi i implementacija Zakona o dobrobiti životinja u pravnom sistemu Republike Srbije“, Pravna riječ – časopis za pravnu teoriju i praksu, vol VII, br. 23, Banja Luka, Udruženje pravnika Republike Srpske,str. 353 – 365.

[24] Čl. 362. st. 1. tačka 5. Kazneni (Kriminalni) zakonik za Knjažestvo Srbiju od 1860. godine

[25] Živanović, T.: Op.cit., str. 100.

[26] Živanović, T.: Op.cit., str. 99.

[27] Čl. 173. Kazneni (Kriminalni) zakonik za Knjažestvo Srbiju od 1860. godine

[28] Živanović, T.: Op.cit., str. 99.

[29] Živanović, T.: Op.cit., str. 100.

[30] Ibid.

[31] Ibid.

[32] Čl. 379. Kazneni (Kriminalni) zakonik za Knjažestvo Srbiju od 1860. godine

[33] Živanović, T.: Op.cit., str. 138.

[34] Čl. 375. st. 1. tačka 7. Kazneni (Kriminalni) zakonik za Knjažestvo Srbiju od 1860. godine

[35] Ibid.,čl. 206.

[36] Videti: Komentar uz čl. 206. Kazneni (Kriminalni) zakonik za Knjažestvo Srbiju od 1860. godine, „Zbirka zakona Kraljevine Srbije II – Kazneni zakonik i krivični sudski postupak“, Knjižar izdavač Geca Kon, Beograd, 1911. godine, str. 126.

[37] Čejović, B. (2007): Krivično pravo, Beograd, Dosije, str. 14.

[38] Više o tome: Srzentić, N., Stajić, A., Lazarević, LJ. (1998): Krivično pravo Jugoslavije, Beograd Savremena administracija, str.73-79.

[39] Krivični zakonik za Kraljevinu Jugoslaviju, „Službene Novine“ br. 33 – XIV od 09. februara 1929. godine

[40] Jovašević, D.: Op.cit., str. 14.

[41] Čubinski, M. (1933): Naučni i praktični komentar Krivičnog zakonika Kraljevine Jugoslavije od 27. januara 1929. godine, Beograd, Izdavačka knjižarnica Gece Kona, str. 11 – 12.

[42] Poglavlje XXIII, Krivični zakonik za Kraljevinu Jugoslaviju, „Službene Novine“ br. 33 – XIV od 09. februara 1929. godine

[43] Ibid., čl. 255. st. 1.

[44] Ibid., čl. 258. st. 1.

[45] Ibid., čl. 267.

[46] XXIV Poglavlje, Krivični zakonik za Kraljevinu Jugoslaviju, „Službene Novine“ br. 33 – XIV od 09. februara 1929. godine

[47] Ibid., čl. 286.

[48] Čubinski, M.: Op.cit.,str. 435.

[49] Čl. 287. Krivični zakonik za Kraljevinu Jugoslaviju, „Službene Novine“ br. 33 – XIV od 09. februara 1929. godine

[50] Čubinski, M.: Op.cit.,str.436.

[51] Zakon o pomorskom ribolovu, Službene novine Kraljevine Srba Hrvata i Slovenaca, br. 243., od 1922. godine

[52] Ibid., čl. 10. čl. 11. st. 1. čl.12. st. 1.

[53] Ibid., čl. 11. st. 2. i Čl. 12. st. 2.

[54] Ibid., čl.14 – 18.

[55] Ibid., čl. 18. st. 1.

[56] Ibid., čl. 18. st. 2.

[57] Ibid., čl. 39.

[58] Ibid., čl. 39.

[59] Čl. 17. st. 1. Zakon o lovu, „Službene novine Kraljevine Jugoslavije“, br. 285 A – XCIV, 1931. godine

[60] Ibid., čl. 21. st. 3.

[61] Ibid., čl. 23.

[62] Ibid., čl. 86 – 89.

[63] Ibid., čl. 90 st. 1.

[64] Krivični zakonik, „Službeni glasnik RS“, br. 85/2005, 88/2005, 107/2005, 72/2009 i 111/2009

[65] Zakon o dobrobiti životinja, „Službeni glasnik RS“, br. 41/2009