U toku je Nedelja svesti o invazivnim vrstama

Nedelja širenja i podizanja svesti o invazivnim vrstama obeležava se širom sveta, a posebno u Sjedinjenim Američkim Državama kao National Invasive Species Awareness Week između 22. i 28. februara. Ovaj period koristi se za upoznavanje šire javnosti o tome šta su invazivne biljne i životinjske vrste, zašto one predstavljaju opasnost za životnu sredinu, za druge životinje i za čoveka i kako na zakonit i efikasan način sprečiti njihovo širenje.

crvenouha_kornjaca

Šta su Invazivne vrste

Zakon o zaštiti prirode Republike Srbije sadrži definiciju invazivnih vrsta. Prema ovom zakonu, invazivna vrsta je strana vrsta koja unošenjem i/ili širenjem ugrožava druge vrste i ukupnu biološku raznovrsnost. To znači da je u pitanju biljka ili životinja koja spada u vrste koje inače ne žive na određenom području, ali su u njega unete na veštački način, najčešće od strane čoveka. Ali, invazivne su samo one vrste koje ugrožavaju druge biljke ili životinje ili kompletan ekosistem u koji su unete.

Štetnost invazivnih vrsta

Organizacija DAISIE (Delivering Alien Invasive Species Inventories for Europe) navodi da su ove vrste biljaka i životinja ozbiljna ekološka pretnja za čitavu planetu. One mogu dovesti do širenja novih bolesti, menjati uobičajene procese nekog ekosistema, uticati na brojnost populacija lokalnih biljnih i životinjskih vrsta, ugroziti zemljište i vode i, na kraju, pričiniti ogromnu ekonomsku štetu. Zahvaljujući intenzivnom saobraćaju, trgovini, turizmu i brojnim drugim ljudskim aktivnostima, invazivne vrste se danas veoma  lako šire.

Invazivne vrste pričinjavaju ogromnu materijalnu štetu . Na primer, samo u SAD troškovi u vezi sa ovim vrstama i njihovom kontrolom iznose više od 138 milijardi dolara godišnje, dok su u Evropi oni iznosili između 9,6 i 12,7 milijardi eura na godišnjem nivou.  Prema procenama IUCN, u Evropi trenutno ima 10 961 stranih biljnih i životinjskih vrsta, a za 10-15 % njih se procenjuje da mogu imati negativne efekte na druge vrste, odnosno da mogu biti invazivne.

myocastor_coypus_nutria

Invazivne vrste u Srbiji

U Srbiji postoji nekoliko invazivnih životinjskih vrsta. Od vodozemaca tu spadaju takozvana afrička kandžasta žaba a od gmizavaca crvenouha kornjača. Kada su u pitanju ribe, procenjuje se da invazivnih vrsta ima između 22 i 26, od ukupno 94 vrsta riba u Srbiji. One su uglavnom unete radi uzgoja u riblnjacima i unapređenja sportskog ribolova. Problem predstavlja činjenica da su sve one nekako dospele iz ribnjaka u otvorene vode, gde predstavljaju neku vrstu uljeza, te da na taj način mogu ugroziti druge životinje koje u njima žive i narušiti prirodnu ravnotežu.

Među pticama, potencijalno invazivnu vrstu predstavlja fazan, koji bi moga da ugrozi poljske jarebice zauzimanjem njihovih staništa. Od sisara su u Srbiji prisutne dve potencijalno invazivne vrste: bizamski pacov i nutrija. Bizamski pacov potiče iz Severne Amerike i naseljava uglavnom močvarna područja – može negativno uticati na lokalnu populaciju vodenih voluharica i oštetiti brane i nasipe. Nutrije su poreklom iz Južne Amerike i mogu prouzrokovati štete na usevima, drenažnim sistemima i zasadima biljaka, a poznato je da prenose i različite infekcije, pa se zato uglavnom tretiraju kao štetočine.

fazan

Mere zaštite od invazivnih vrsta

Da bi se zaštitile lokalne vrste biljaka i životinja ali i čovekov život, zdravlje i ekonomski interesi, unošenje invazivnih vrsta u našu zemlju regulisano je Zakonom o zaštiti prirode. Ovaj zakon zabranjuje unošenje alohtonih divljih vrsta i njihovih hibrida u slobodnu prirodu na području Srbije. To je moguće samo u izuzetnim, kontrolisanim uslovimai to uzposebnu  dozvolju nadležnog Ministarstva.

Ako dođe do nenamernog, slučajnog  unošenja ovih vrsta, ili ako postoji opravdana sumnja da će do toga doći, nadležni  ministar propisuje mere kako bi se one uništile i kako bi se sprečilo njihovo dalje širenje. Inače, mere kojima bi trebalo pobljšati zaštitiu lokalnih vrsta i zaustaviti unošenje invazivnih, istaknute su i kao jedan od ciljeva kada je u pitanju zaštita biološke raznovrsnosti u Evropskoj uniji do 2020. godine.

invasive_carassius_gibelio

Ciljevi, strategije i planovi

I Akcioni plan za sprovođenje Strategije biološke raznovrsnosti Republike Srbije za period od 2011. do 2018. godine predviđa sprovođenje određenih mera u borbi protiv invazivnih vrsta. Kao neke od mera koje se odnose na životinje navode se: kontrola uzgajivačnica egzotičnih životinja, zabrana unošenja u Srbiju egzotičnih životinjskih vrsta koje mogu postati invazivne kao i razvoj sistema procene rizika od unosa invazivnih vrsta riba i drugih vodenih životinja.

Nastojanje da se invazivne vrste kontrolišu i suzbijaju, ali isključivo u skladu sa zakonom i načelom dobrobiti životinja je izuzetno važno, budući da je i Evropska unija jako posvećena rešavanju problema invazivnih vrsta u svojim članicam. Zbog toga bi legalno i efikasno obračunavanje sa invazivnim životinjskim ali i biljnim vrstama moglo predstavljati i jedan od ekoloških uslova postavljenih našoj zemlji kao budućoj članici.