“Zaštita životinja u međunarodnom pravu”

monografija

Monografija “Zaštita životinja u međunarodnom pravu”, autora Dr Ane Batrićević, naučnog saradnika Instituta za Kriminološka i sociološka istraživanja u Beogradu objavljena je početkom decembra 2013. godine.

Sve veći broj zemalja postavlja zakonske, pa čak i ustavne okvire za zaštitu dobrobiti životinja, a filozofskopravni koncept prava životinja postepeno stiče sve više pristalica u naučnim i ekspertskim krugovima.  Paralelno sa nacionalnim, razvijaju se i unapređuju međunarodni, nadnacionalni pravni okviri za zaštitu životinja, u prvom redu kroz usvajanje univerzalnih i regionalnih međunarodnih dokumenata posvećenih različitim aspektima zaštite opstanka i dobrobiti životinja, ali i regulisanju mehanizama za sankcionisanje nedozvoljenog postupanja ljudi prema njima. Tako je međunarodna zajednica stigla do trenutka u kome ima smisla govoriti o formiranju posebne grane međunarodnog prava – međunarodnog prava zaštite životinja, kao posebnog dela međunarodnog prava zaštite životne sredine, odnosno međunarodnog ekološkog prava. Ova grana prava, koja je još uvek u fazi formiranja bi se jednog dana mogla izmestiti iz šireg ekološkog konteksta u kome je nastala i izdvojiti kao samostalna grana prava i samostalna naučna disciplina.

Celokupna sadržina monografije „Zaštita životinja u međunarodnom pravu“ koncipirana je tako da se može podeliti u nekoliko međusobno povezanih celina. U uvodnim razmatranjima načinjen je sumarni osvrt na „evoluciju“ i „revoluciju“ o oblasti etičkog i pravnog regulisanja odnosa čoveka prema životinjama, kao i na sadašnji status životinja u razvijenim savremenim pravnim sistemima: anglosaksonskom ili common law sistemu i evropsko-kontinentalnom sistemu.  Pored toga,  ukazano je na naučni i društveni značaj izučavanja pravne zaštite životinja i to kako na nacionalnom tako i na međunarodnom nivou.

U delu monografije koji je posvećen istorijskom razvoju međunarodnopravne zaštite životinja ukratko su analizirani najvažniji međunarodni dokumenti od značaja za zaštitu životinja, koji su usvojeni do početka Drugog svetskog rata. Uprkos krajnje antropocentričnom karakteru tih međunarodnih izvora, ukazano je na značaj koji im nesumnjivo pripada kao prvim koracima na putu ka uspostavljanju međunarodnopravnih okvira za zaštitu životinja.

Najznačajniji, centralni deo monografije posvećen je analizi onih međunarodnih dokumenata od značaja za zaštitu životinja koji imaju univerzalni karakter, odnosno koji važe u celom svetu. Tu su predstavljeni kako dokumenti koji su već usvojeni pod okriljem Ujedinjenih nacija, tako i  dokumenti koji su još uvek u formi nacrta, ali čije se usvajanje od strane ove međunarodne organizacije najavljuje i očekuje u bliskoj budućnosti. Poseban akcenat stavljen je pri tome na nacrt Univerzalne deklaracije o dobrobiti životinja, kao univerzalnog međunarodnog dokumenta čije bi formalno prihvatanje od strane Ujedinjenih nacija moglo uneti korenite promene u oblast pravnog statusa životinja, a samim tim i u sferu sankcionisanja nedozvoljenih ljudskih ponašanja prema njima.

Deo monografije posvećen dokumentima Saveta Evrope bavi se najznačajnijim međunarodnim konvencijama kojima je regulisana dobrobit životinja u zemljama članicama ove regionalne organizacije i to u određenim, specifičnim situacijama, kao što su: međunarodni transport životinja, klanje životinja, farmski uzgoj životinja, držanje životinja u svojstvu kućnih ljubimaca, vršenje ogleda, testiranja i naučnih eksperimenata na životinjama itd.

Zbog činjenice da Evropska unija konstantno usvaja nove pravne izvore posvećene regulisanju pojedinih aspekata dobrobiti životinja u svojim državama članicama, poseban deo monografije posvećen je zaštiti životinja u primarnim i sekundarnim izvorima komunitarnog prava. Značaj poznavanja ovih izvora, iako oni za Republiku Srbiju još uvek nisu pravno obavezujući, treba sagledati i u kontekstu nastojanja naše zemlje da istraje na svom putu evropskih integracija i postane jedna od država članica ove regionalne organizacije.

U zaključnim razmatranjima kritički su analizirane odredbe najbitnijih međunarodnih dokumenata za zaštitu životinja. Posebna pažnja posvećena je analiziranju potencijalnog domašaja nacrta pojedinih međunarodnih pravnih akata. Pored toga, istaknut je značaj koji ovi dokumenti imaju kada je u pitanju krivičnopravna zaštita životinja.  Konačno, ukazano je na to koje korake i mere treba preduzeti u nacionalnom zakonodavstvu i praksi Republike Srbije kako bi se i u našem pravnom sistemu obezbedila dosledna i efikasna implementacija već ratifikovanih, ali i ratifikacija preostalih međunarodnih dokumenata bitnih za oblast pravne zaštite životinja.

Monografija „Zaštita životinja u međunarodnom pravu“ izraz je nastojanja autora da doprinese poboljšanju stanja u sferi zaštite i dobrobiti životinja u našoj zemlji, a međunarodni dokumenti koji su u njoj predstavljeni i analizirani treba da se posmatraju pre svega kao smernice i uputstva kojima treba da se rukovode i građani i državni organi u svom odnosu prema životinjama. Zbog toga je ona namenjena svim čitaocima koji se na neposredan ili posredan način bave zaštitom životinja i njihove dobrobiti, koji su vlasnici, držaoci ili ljubitelji životinja, kao i onima koji u svom svakodnoevnom životu i radu ostvaruju direktan ili indirektan kontakt sa životinjama, kako bi ta lica znala koja su njihova prava i odgvornosti u odnosu na životinje i kako bi bila u stanju da razlikuju ona ljudska ponašanja prema životinjama koja se smatraju prihvatljivim i poželjnim od onih koja na globalnom nivou važe za neprihvatljiva, nepoželjna pa čak i kriminalna.

Monografija, između ostalog, sadrži rezultate istraživanja međunarodnih dokumenata bitnih za zaštitu životinja, koje je autor sproveo prilikom izrade svoje doktorske teze „Krivičnopravna zaštita životinja“, pod mentorstvom prof. Dr Dragana Jovaševića, redovnog profesora Pravnog fakulteta Univerziteta u Nišu, koju je autor odbranio 28.06.2012. godine na Pravnom fakultetu Univerziteta u Nišu. Monografija takođe sadrži rezultate rada i angažovanja autora na projektu „Kriminal u Srbiji: fenomenologija, rizici i mogućnosti socijalne intervencije“ broj 47011 Ministarstva prosvete, nauke i tehnološkog razvoja Republike Srbije, koji realizuje Institut za kriminološka i sociološka istraživanja u Beogradu. Izdavanje monografije „Zaštita životinja u međunarodnom pravu“ finansirano je od strane Ministarstva prosvete, nauke i tehnološkog razvoja Republike Srbije